राजन थापा
बुद्ध अर्थात् गौतम बुद्ध, बौद्ध धर्मका संस्थापक हुन्। उहाँको जन्म ई.पू. 563 तिर लुम्बिनी (हाल नेपालमा) भएको थियो। उहाँको वास्तविक नाम सिद्धार्थ गौतम थियो। शाक्य वंशमा जन्मिएकाले उहाँलाई शाक्यमुनि पनि भनिन्छ।
बुद्धको जीवन:
जन्म: लुम्बिनी, कपिलवस्तु राज्य (वर्तमान रुपन्देही, नेपाल)
पिता: राजा शुद्धोधन
आमा: रानी मायादेवी
विवाह: यशोधरा (पत्नि), राहुल (पुत्र)
त्याग: 29 वर्षको उमेरमा दरबार, परिवार, सुख-सुविधा त्याग गरी सत्यको खोजीमा निस्कनुभयो।
ज्ञान प्राप्ति: 35 वर्षको उमेरमा बोधगयामा बोधि वृक्ष मुनि ध्यान गरेर ज्ञान प्राप्त गर्नुभयो र बुद्ध (जाग्रत/प्रबुद्ध) बन्नुभयो।
प्रवचन: पहिलो उपदेश वाराणसी नजिकैको सारनाथमा दिनुभयो, जसलाई धर्मचक्र प्रवर्तन भनिन्छ।
मृत्यु (महापरिनिर्वाण): 80 वर्षको उमेरमा कुशीनगरमा भयो।
बुद्धका प्रमुख शिक्षा:
चार आर्य सत्य (Four Noble Truths):
दुःख छ।
दुःखको कारण छ।
दुःखको अन्त्य सम्भव छ।
दुःख अन्त्यको बाटो अष्टाङ्गिक मार्ग हो।
अष्टाङ्गिक मार्ग (Eightfold Path):
सम्यक दृष्टि
सम्यक संकल्प
सम्यक वाणी
सम्यक कर्म
सम्यक आजीविका
सम्यक प्रयास
सम्यक स्मृति
सम्यक समाधि
उहाँले हिंसा, अन्धविश्वास, जातपात, र भोगविलासको विरुद्ध शिक्षाहरू दिनुभयो र करुणा, मैत्री र मध्यम मार्गमा जोड दिनुभयो।
बुद्धजयन्ती नेपालमा विशेष रूपमा मनाइनुका प्रमुख कारणहरू निम्न छन्:
१. बुद्धको जन्मस्थान नेपाल हो
बुद्ध अर्थात् सिद्धार्थ गौतमको जन्म लुम्बिनी, नेपालको रूपन्देही जिल्लामा भएको हो। यो ऐतिहासिक तथ्यले गर्दा नेपाल बुद्धको जन्मभूमिका रूपमा सम्मानित छ र बुद्धजयन्ती नेपालीहरूका लागि विशेष महत्व राख्छ।
२. धर्म र संस्कृतिको अभिन्न अङ्ग
नेपाल बहुधार्मिक राष्ट्र भए पनि बुद्ध धर्म (बौद्ध धर्म) नेपालमा प्राचीनकालदेखि प्रचलित छ। विशेष गरी न्यूar समुदाय, शेरपा, तामाङ, गुरुङ, थकाली, लामा, र थारू समुदायहरूमा बौद्ध परम्परा गहिरो रूपमा बसिरहेको छ। बुद्धजयन्ती उनीहरूको सांस्कृतिक र धार्मिक परम्पराको केन्द्रमा पर्छ।
३. शान्ति, अहिंसा र करुणाको सन्देश
बुद्धले दिएको शान्ति, अहिंसा, मैत्री, र करुणाको सन्देश आजको सन्दर्भमा झनै सान्दर्भिक छ। यसले सबै नेपालीहरूलाई आन्तरिक शान्ति, सहिष्णुता र सद्भावको प्रेरणा दिन्छ।
४. राष्ट्रिय एकताको प्रतीक
बुद्ध नेपालका लागि मात्र धार्मिक व्यक्तित्व होइनन्, उहाँ राष्ट्रिय गर्वको प्रतीक पनि हुनुहुन्छ। उहाँले विश्वभर नेपाललाई चिनाएका छन्। त्यसैले बुद्धजयन्ती राष्ट्रिय उत्सवको रूपमा मनाइन्छ।
५. सरकारी मान्यता प्राप्त सार्वजनिक बिदा
नेपाल सरकारले बुद्धजयन्तीलाई राष्ट्रिय पर्वको रूपमा मान्यता दिएको छ र यस दिन सार्वजनिक बिदा पनि हुन्छ। विभिन्न धार्मिक स्थलहरूमा पूजा, प्रवचन, रक्तदान, ध्यान कार्यक्रम, र शान्ति यात्राहरू गरिन्छ।
निष्कर्ष:
बुद्धजयन्ती नेपालमा मनाउनुको मूल कारण भनेको—बुद्धको जन्मभूमि लुम्बिनी नेपालमा रहेको, बौद्ध धर्मको ऐतिहासिक महत्व, र बुद्धको शिक्षाले दिएको सार्वभौमिक शान्तिको सन्देश हो।