हरेक वर्ष मे १ तारिखमा संसारभर मजदुर दिवस मनाइन्छ। यो दिवस मजदुर वर्गको संघर्ष, योगदान र अधिकारप्रतिको सम्मानस्वरूप मनाइने विशेष अवसर हो। नेपालको सन्दर्भमा पनि मजदुर दिवसले विशेष महत्त्व राख्दछ, जहाँ अझैपनि ठूलो संख्यामा श्रमिकहरू न्यून ज्याला, असुरक्षित कामको अवस्था र सामाजिक सुरक्षाबाट वञ्चित छन्।
मजदुर दिवसको इतिहास १८८६ को अमेरिकाको शिकागो सहरमा भएको ‘हेयमार्केट घटना’ सँग जोडिएको छ। त्यो समयमा मजदुरहरू ८ घण्टा कार्यदिवसको माग गर्दै सडकमा उत्रेका थिए। ती आन्दोलनकारीमाथि भएको दमन र त्यसले जन्माएको चेतनाले आज विश्वभर यो दिवसलाई संघर्ष, प्रतिरोध र अधिकारको प्रतीक बनाएको छ।
नेपालमा पनि २००७ सालको राजनीतिक परिवर्तनपछि मजदुर दिवस मनाउन थालिएको हो। तर समयक्रममा यो दिवस केवल औपचारिकता र भाषण–प्रसङ्गमा सीमित बन्न थालेको देखिन्छ। वास्तविकता भने अझै फरक छ। हजारौँ मजदुरहरू आज पनि न्यूनतम तलब नपाई काम गर्न बाध्य छन्। घरेलु कामदारदेखि ईंटा उद्योग, निर्माण क्षेत्र, कपडा उद्योगसम्म, असङ्गठित क्षेत्रमा कार्यरत श्रमिकहरूको अवस्था झनै दयनीय छ। सामाजिक सुरक्षा, स्वास्थ्य सुविधा, बीमा, स्थायित्व, सम्मानजस्ता आधारभूत श्रम अधिकारहरू अझै कार्यान्वयनमा छैनन्।
राज्य, नीतिनिर्माता, मजदुर संगठन र नागरिक समाजले मजदुर दिवसलाई एउटा जागरणको रूपमा लिन आवश्यक छ। यो दिवस केवल र्याली र भाषणमा सीमित नरहोस्, बरु श्रमिकको जीवनस्तर सुधार गर्ने नीतिगत पहलहरू अघि बढाइयोस्। काम गर्ने वातावरण सुरक्षित होस्, श्रमिकलाई न्यूनतम तलब मात्र होइन, जीवनयापन योग्य पारिश्रमिक दिइयोस्। अस्थायी, करार र अनौपचारिक श्रमिकहरूलाई पनि औपचारिक संरचनामा ल्याएर उनीहरूको अधिकार सुनिश्चित गरियोस्।
मजदुर दिवस हामीलाई सम्झना गराउने दिन हो कि कुनै पनि देशको समृद्धिको मूल आधार श्रमिक वर्ग नै हो। उनीहरूको पसिनाको सम्मान गर्न सकिएन भने समतामूलक समाजको परिकल्पना अधुरै रहन्छ। त्यसैले, आजको दिनमा हामी सबैले एक पटक विचार गरौं–के हामीले वास्तवमै श्रमिकलाई सम्मान गरेका छौं?