अमेरिकासँग तनाव चुलिँदै जाँदा इरानको कूटनीतिक दौडधुप, पुटिनसँग वार्ताका लागि पुगे अराघची रुस

काठमाडौँ । अमेरिकासँग पछिल्लो समय बढ्दो तनावका बीच इरानले आफ्नो कूटनीतिक सक्रियता उल्लेख्य रूपमा तीव्र बनाएको छ। यही क्रममा इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघची मस्को र सेन्ट पिटर्सबर्ग प्रस्थान गरेका छन्, जहाँ उनले रुसी उच्च अधिकारीहरू तथा राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँग महत्वपूर्ण वार्ता गर्ने कार्यक्रम रहेको बताइएको छ।
दशकौँदेखि इरानको रणनीतिक साझेदार रहँदै आएको रुससँगको यो उच्चस्तरीय भेटलाई मध्यपूर्वको बदलिँदो शक्ति–सन्तुलन र अमेरिका–इरान सम्बन्धको तनावपूर्ण अवस्थाको सन्दर्भमा निकै अर्थपूर्ण रूपमा हेरिएको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार यो भ्रमण केवल द्विपक्षीय सम्बन्धमा सीमित नभई क्षेत्रीय सुरक्षा, सामरिक साझेदारी र जारी द्वन्द्व अन्त्यका सम्भावनासँग पनि जोडिएको छ।
इरानले अमेरिकासँग बढ्दो टकरावलाई कूटनीतिक माध्यमबाट व्यवस्थापन गर्ने प्रयासस्वरूप क्षेत्रीय र अन्तर्राष्ट्रिय तहमा संवादलाई तीव्र बनाएको देखिन्छ। आइतबार ओमान भ्रमणका क्रममा मन्त्री अराघचीले मस्कटमा भएको छलफल हर्मुज जलडमरूमध्यमा सबै छिमेकी राष्ट्रहरूको हित सुनिश्चित हुने गरी सुरक्षित समुद्री आवागमन कायम गर्ने उपायहरूमा केन्द्रित रहेको बताएका थिए।
इरानी सरकारी समाचार एजेन्सी इर्नाका अनुसार अराघचीले सोमबार सेन्ट पिटर्सबर्गमा राष्ट्रपति पुटिनसँग भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम तय भएको छ। मस्कोस्थित इरानी राजदूतलाई उद्धृत गर्दै सार्वजनिक गरिएको जानकारीअनुसार उक्त भेटमा रुसी विदेशमन्त्री सेर्गेई लाभरोभ पनि सहभागी हुनेछन्।
वार्ताको मुख्य एजेन्डा इरानविरुद्ध अमेरिका र इजरायलसँग जोडिएको बढ्दो तनाव, सम्भावित द्वन्द्व नियन्त्रणका उपाय तथा क्षेत्रीय स्थायित्व कायम गर्ने साझा रणनीतिमा केन्द्रित रहने अपेक्षा गरिएको छ। पछिल्लो २४ घण्टामा इरानी कूटनीतिक वृत्तमा देखिएको गतिविधिमध्ये अराघचीको रुस भ्रमणलाई सबैभन्दा महत्वपूर्ण कदमका रूपमा हेरिएको छ।
विश्लेषणहरूका अनुसार इस्लामाबाददेखि मस्कट हुँदै पुनः इस्लामाबादसम्म फैलिएको इरानको सक्रिय कूटनीतिक अभियानले तेहरान आफ्नो क्षेत्रीय प्रभाव बलियो बनाउने, रणनीतिक साझेदारसँग समन्वय बढाउने र सम्भावित सैन्य तनावलाई राजनीतिक संवादमार्फत नियन्त्रणमा राख्ने दिशामा केन्द्रित रहेको संकेत गरेको छ।
यस समग्र पहलको केन्द्रमा हर्मुज जलडमरूमध्य पनि रहेको छ, जुन विश्व ऊर्जा आपूर्तिको दृष्टिले अत्यन्त संवेदनशील समुद्री मार्ग मानिन्छ। इरानले यस क्षेत्रमा अमेरिकी नौसेनाको उपस्थितिलाई ‘नाकाबन्दीको प्रयास’का रूपमा चित्रित गर्दै निरन्तर अस्वीकार गर्दै आएको छ।
रुस भ्रमणपछि विदेशमन्त्री अराघची पुनः पाकिस्तान जाने तयारीमा रहेको बताइएको छ, जसले इरानले क्षेत्रीय साझेदारहरूसँग बहुपक्षीय संवादलाई अझ तीव्र बनाउने संकेत दिएको छ।