तोमनाथ उप्रेती
मोरङ जिल्लाको रतुवामाई नगरपालिका वडा नं. ४, सिँगाडीमा २०२७ असोज १५ गते जन्मिएका नरेन्द्र परासर नेपाली साहित्यका एक उदियमान लेखक, कवि र विचारक हुनुहुन्छ । उहाँको साहित्यमा वौद्धिकताको गहिरो आभास छ । उनको वास्तविक नाम नरेन्द्र प्रसाद गुरागाई हो। उहाँकी माता हिमकला गुरागाई र पिता नरपति गुरागाईको विशेष योगदान र शिक्षा संस्कारले उहाँलार्इ साहित्यिक क्षेत्रतर्फ आकर्षित गरेको पाइन्छ ।
पराशरको साहित्यिक यात्रा विविध विधामा फैलिएको छ । उहाँ एक महाकाव्यकार, कवि, नाटककार, उपन्यासकार र दार्शनिक लेखक हुनुहुन्छ। उहाँको प्रमुख कृतिहरूले नेपाली साहित्यमा एक नयाँ इटा थपेको छ ।
साहित्यिक यात्रा
१. गौरीशंकर (महाकाव्य) – २०५८
पराशरको पहिलो रचना गौरीशंकर महाकाव्य हो। यस महाकाव्यमा भगवान शिवलाई युग नायकको रुपमा प्रस्तुत गरिएको छ भने इतर देवताहरुलाई सामन्त वर्गको रुपमा प्रस्तुत गरिएको छ । यो प्रकृतिवादी विचारधारा वोक्ने एउटा महाकाव्य हो ।यस काव्यमा उनले हिमालयको प्राकृतिक सुन्दरतासँगै मानव जीवनका गहिरा संवेदनशील पक्षहरूको चित्रण गरेका छन्. यसमा उनले हिमालयको प्रकृतिक सौन्दर्यलाई अद्भुत शैलीमा चित्रित गर्दै हिमालयको शान्ति, शुद्धता र अडिगतासँगै मानव जीवनका गहिरा संवेदनशील पक्षहरूको सजीव चित्रण गरेका छन । पराशरले यस काव्यमा प्रकृतिसँगको एकात्मता र जीवनका जटिल भावनात्मक अवस्थाहरू—जस्तै दुःख, संघर्ष, आशा र समर्पण जस्ता पक्षहरुलाई सूक्ष्मढंगले प्रस्तुत गरेका छन्. हिमालयको दृश्य र त्यसको वातावरणले मानवीय संवेदनालाई प्रकट गर्ने माध्यमको रूपमा कृति रहेको छ जसले पाठकलाई जीवन र प्रकृतिको बीचको अटूट सम्बन्ध र शान्तिको महत्व वोध गर्दछ । काव्यमा पराशरले हिमालयको शान्त र अडिग वातावरणसँग मानव जीवनका भावनात्मक संघर्षलाई जोडेका छन्. जीवनका जटिलता, प्रेम, दुःख र पीडा, आशा र समर्पण—यी सबै पक्षहरू काव्यमा अत्यन्त संवेदनशीलता र गहिराइका साथ प्रस्तुत गरिएको छ। यस महाकाव्यमा लेखकले प्राकृतिक सौन्दर्यको माध्यमबाट मनुष्यका जीवनका भावनात्मक उतारचढाव र आन्तरिक संघर्षलाई अति सूक्ष्म रूपमा अन्वेषण गरेका छन्.
काव्यमा पराशरले जीवनको अस्थिरता र अनिश्चितता देखाउँदै, त्यसको सामना गर्नका लागि अडिग र शान्त रहनु आवश्यक रहेको सन्देश दिएका छन्. हिमालयलाई प्रतीकका रूपमा प्रस्तुत गरेर, उनले जीवनको अर्थ र शान्तिको खोजीमा संघर्ष गर्ने प्रेरणा दिएका छन्. महाकाव्यले मानवता र प्रकृतिको सम्बन्ध, जीवन र मृत्युको चक्र, र आन्तरिक शान्तिको महत्वलाई देखाउन खोजेका छन् ।यस महाकाव्यको काव्यात्मक धारा र गहिरो दृष्टिकोणले नेपाली साहित्यमा नयाँ ढंगको सोच र दृष्टिकोणको परिकल्पना गरेको छ। यसले मानव र प्रकृतिका बीचको सन्तुलन र एकताको संदेश दिन्छ। गौरीशङ्गर केवल प्राकृतिक सौन्दर्यको काव्यिक वर्णन मात्र नभइ, जीवनका गहिरा सत्य र संघर्षका काव्यिक रूपहरूको प्रतिविम्ब हो।
२. बुद्धबोध (महाकाव्य) – २०६४
यस महाकाव्यमा बुद्धका उपदेश र जीवनदृष्टिको गहिरो अध्ययन गरिएको छ । पराशरले बुद्धको जीवनलाई प्रेरणादायक र सार्वभौम दृष्टिकोणबाट प्रस्तुत गर्नुभएको छ । पराशरको “बुद्धबोध“ महाकाव्यमा बुद्धका उपदेश र जीवनदृष्टिको गहिरो अध्ययन गरिएको छ । यस काव्यमा बुद्धको जीवन, त्याग, समर्पण र आत्मज्ञानको मार्गलाई विस्तृत रूपमा अन्वेषण गरिएको छ । पराशरले बुद्धको उपदेशलाई केवल धार्मिक दृष्टिकोणबाट नभई, मानवीयता र सार्वभौमिक सत्यका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्. महिलाहरु समेत मुक्तिका लागि योग्य हुन्छन् भन्ने सन्देश दिदै सम्पूर्ण मानवजातिका लागि शान्ति, करुणा र आत्म–जागरणको महत्वलाई उजागर गरेका छन् । यस महाकाव्यले बुद्धको शान्तिपूर्ण जीवनदृष्टि र मानसिक स्वतन्त्रताको सिद्धान्तलाई गहिरो र प्रेरणादायक ढंगले प्रस्तुत गर्दै, पाठकलाई आन्तरिक शान्ति र वास्तविकता खोज्नको लागि प्रेरित गर्छ।
३. प्रज्ञाचक्षु (महाकाव्य) – २०७०
जन्म देखि मृत्यु सम्मको जीवनलाई सम्वोधन गर्न शान्तरस प्रधान, पुर्वीय चिन्तनमा आधारित यस महाकाव्यमा ज्ञान र विचारको उज्यालो फैलाउने उद्देश्य राखिएको छ । यसको माध्यमबाट लेखकले जीवनका गहिरा सत्य र आन्तरिक जागरणको वोध गरेका छन्. यस महाकाव्यले ज्ञान र विचारको उज्यालो फैलाउने उद्देश्य राख्दै जीवनका गहिरा सत्य र आत्मजागरणका विषयमा सुस्पष्ट दृष्टिकोण प्रस्तुत गरेका छन्. काव्यकारले मानवीय चेतनाका गहिरा पक्षहरूलाई उजागर गर्दै, व्यक्तिको मानसिक र आध्यात्मिक उन्नतिको आवश्यकता र महत्वलाई चित्रित गरेका छन्. यस काव्यमा व्यक्तिको आत्मज्ञान र वास्तविकता प्रकट गर्ने मार्गको अन्वेषण गरिएको छ ।
४. शृंगारसुधा (कविता संग्रह) – २०६०
शृंगारसुधा पराशरको एक श्रंगार रस प्रधानकविता संग्रह हो जसमा प्रेम र जीवनका सुन्दर पक्षहरूको उन्नति र संवेदनशीलता चित्रण गरिएको छ । यस कविता संग्रहमा प्रेम, सौन्दर्य र जीवनका सुन्दर पक्षहरूको गहिरो संवेदनशील चित्रण गरिएको छ । यस काव्यमा लेखकले प्रेमको मधुरता, त्याग, समर्पण र विश्वासलाई भावनात्मक र काव्यात्मक रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्. पराशरको कविता संसारमा प्राकृतिक सौन्दर्यसँगै मानव जीवनका विभिन्न रमणीय पक्षहरूलाई उजागर गरिएको छ, जसले पाठकलाई आत्मीयता र भव्यता अनुभव गर्न मद्दत पुर्याउँछ। करिव चालिस भन्दा बढी कविताहरुको यस संग्रहमा प्रेमका कोमल र तीव्र भावनाहरूलाई एउटै काव्यबद्ध परिप्रेक्ष्यमा प्रस्तुत गरिएको छ ।यस संग्रहमा जीवनको शृङ्कारीक पक्षलाई अद्भुत शैलीमा प्रस्तुत गरिएको छ जसले पराशरको काव्य दृष्टिकोण र संवेदनशीलता स्पष्ट रूपमा प्रकट गर्छ।
५. प्रेमसुधा (नाटक) – २०५९
यस नाटकमा प्रकृतिका अवयवहरुलाई मुख्य पात्र बनाई प्रेम र सम्बन्धका विविध आयामहरूको माध्यमबाट जीवन र जगतका सत्यलाई सजीव रुपमा चित्रण गरिएको छ । नाटकले आकाश, वाादल, ह्दय, लता, पुष्परेणु, झञ्झा जस्ता प्रकृतिका अवयवहरुलाई मानवीय रुप दिई सोहि मुमिकामा प्रदर्शित हुन ति पात्रहरुले भूमिका खेलेको देखिन्छ। जीवन सरल रेखामा अगाडी बढ्दैन, बाङ्कोटिङ्को यात्राको निरन्तरताबाट नै जीवन मुक्ति सम्भव हुन्छ भन्ने मानवीय संवेदनामा आधारित सामाजिक सन्देश यस नाटकले प्रस्तुत गर्दछ ।
६. मुक्तियुद्धको बीउ (उपन्यास) – २०६६
पराशरले यस उपन्यासमा नेपालका ऐतिहासिक घटनाक्रम र संघर्षका बारेमा लेखेका छन्. यसले नेपाली जनयुद्ध र त्यसको इतिहासलाई एउटा नयाँ दृष्टिकोणबाट चित्रित गरेको छ । उपन्यासले युद्धकालीन समयको अवस्थालाई बिषय वस्तु बनाएर राज्यको शोषण, उत्पिडन, दमनले आधारभुत जनतामा पार्ने प्रभावको वारेमा प्रकाश पारेको छ । उपन्यासमा उत्पिडनमा परेका आधारभुत वर्गका मानिसहरुले उन्मुक्तिका लागि कुनै न कुनै तवरले प्रतिरोध गरिरहेकै हुन्छन भन्ने भाव नेपाली जनयुद्धको ऐतिहासिक घटनाक्रमलाई एक नयाँ र संवेदनशील दृष्टिकोणबाट प्रस्तुत गरिउको छ । उपन्यासमा लेखकले मानवीय समाजमा हुने राजनीतिक,आर्थिक, सामाजिक , सांस्कृतिकर र पर्यावरणीय कारणहरुले द्वन्द्व र संघर्षहरु भइरहन्छन ।कहिले ति दबिन्छनर कहिलेकााही फेरि उजागर हुन्छन् भन्ने बिषय वस्तुमा लेखिएको यो उपन्यासमा चामत्कारिक पात्रहरुको समेत प्रयोग भउको देखिन्छ । उपन्यासमा मानिसहरूको पीडा, आशा र प्रतिकारका संघर्षलाई मानवीय संवेदनासँग जोडेर चित्रित गर्दै पराशरले नेपाली समाजका गहिरा सवालहरूको उत्तर खोजेका छन्.
७. नीति विचार (नीतिकाव्य) – २०६८
यो दश जना बविहरुले रचना गरेको सहलेखन हो । अनुष्टुप छन्दमा लेखिएको यस काव्यमा काव्यकार तथा कोशकार वषन्त कुमार शर्मा नेपाल, महाकवि वुनु लामिछाने, कवि ठाकुर शर्मा लगायतका दश जना कविहरुका रचना समेत समावेश छन् । यो काव्य नीति श्लोकहरको संकलन हो । यस कृतिमा जीवनका आदर्श, मूल्य र सामाजिक दायित्वको महत्वलाई अत्यन्त स्पष्ट र सुसंगत तरिकामा प्रस्तुत गरिएको छ ।समाजमा व्याप्त असमानता, अन्याय र अज्ञानताका विरुद्ध सोच र क्रियामा दार्शनिक दृष्टिकोण राखेर काव्यमा मानवता र समाजको सही मार्गदर्शन गर्ने प्रयास गरिेएको छ ।
८. दर्शनसूत्र शतक (मन्त्रकाव्य) – २०६३
अनुष्टुप छन्दमा लेखिएको यस काव्यमा दर्शन र नीति सँग सम्वन्धित जीवन र जगतका बिभिन्न पक्षहरुलाई समेटेर तयार गरिएका १०१ श्लोकहरु रहेका छन् । यो मन्त्रकाव्य जीवनको गहिरो आन्तरिक सत्य र दर्शनको खोजीमा आधारित छ । यस कृतिमा लेखकले मानिसका मानसिक र आध्यात्मिक अवस्थाहरूलाई प्रस्तुत गरेका छन्. कृतिमा लेखकले मानव मनोविज्ञान र आध्यात्मिकता बीचको सन्तुलनको खोजी गरेका छन्. काव्यका श्लोकहरू मार्फत उनले आत्मज्ञान, ध्यान र परिपूर्णता प्राप्तिका विषयमा गहिरो चिन्तन प्रस्तुत गरेका छन्. यसमा जीवनका विविध मानसिक अवस्थाहरू—दुःख, सुख, भ्रम, शान्ति र समर्पण—लाई दार्शनिक र आध्यात्मिक दृष्टिकोणबाट विश्लेषण गरिएको छ। लेखकले योग, साधना र आत्मसाक्षात्कारका माध्यमबाट मानिसको आन्तरिक जागृति र आत्म–परिवर्तनलाई महत्व दिएका छन्. यो मन्त्रकाव्य जीवनको वास्तविकता र परम सत्यको खोजीमा एक प्रेरणादायक मार्गदर्शनको रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।
प्रकाशोन्मुख कृतिहरू
पराशरका केही कृतिहरू प्रकाशनको क्रममा छन्, यी कृतिहरू निम्नलिखित छनः
१. आत्मसाक्षात्कार (उपन्यास)
पराशरको “आत्मसाक्षात्कार“ उपन्यास एक गहिरो दार्शनिक र आत्मीय यात्रा हो। यस कृतिमा लेखकले एक जना ध्यान साधिकाको जीवनमा आइपरेका अनेकौ उत्तारचढावहरुले पारेको प्रभाव ,आत्मज्ञान र आन्तरिक जागरणका विषयमा सूक्ष्म विश्लेषण प्रस्तुत गरेका छन्. उपन्यासकी पात्र व्यक्तिगत संघर्ष र आत्म–खोजको यात्रा तय गर्दै जीवनका गहिरा सत्यलाई बुझ्न प्रयास गर्छिन्. उपन्यासका माध्यमबाट पराशरले मानव जीवनको वास्तविक उद्देश्य, मानसिक शान्ति र आन्तरिक जागरूकता प्राप्त गर्ने मार्गको अन्वेषण गरेका छन्. यस उपन्यासमा आत्म–समर्पण, साँचो प्रेम र जीवनको उद्देश्य खोज्ने संघर्षलाई महत्वपूर्ण बनाइएको छ। पराशरले यसमा साधना र ध्यानका माध्यमबाट आत्मसाक्षात्कारको प्रक्रियालाई मार्मिक र प्रेरणादायक ढंगले प्रस्तुत गरेका छन्. उपन्यास आत्मिक जागरणको अनुभव पनि हो।
२. फरक मत (उपन्यास)
नेपाली वामपन्थि आन्दोलनको इतिहासलाई औपन्यासिकरण गरी तयार गरिएको “फरक मत“ उपन्यास एक सामाजिक र दार्शनिक कृति हो, जसले व्यक्तिको विचार र विश्वासका भिन्नताहरूको गहिरो विश्लेषण गरेको छ । यस उपन्यासमा लेखकले विभिन्न पात्रहरूको मानसिकता र दृष्टिकोणको विविधता उजागर गरेको छ । समाजमा मतभेद र असहमतिका कारण उत्पन्न हुने संघर्ष र समस्याहरूलाई प्रकट प्रकट गर्दै समाजको परिवर्तन र असहमति बीचको सन्तुलनको खोजी गरिएको छ । उपन्यासमा व्यक्तिको आस्थामा आधारित चुनौतिहरू, धैर्यता र सहिष्णुताको आवश्यकता चित्रित गरिएको छ।
३. श्लोक शतकम् (संस्कृत कविता संग्रह)
पराशरको “श्लोक शतकम्“ संस्कृत कविता संग्रह एक दार्शनिक र साहित्यिक कृति हो, जसमा १०० संस्कृत श्लोकहरू समावेश गरिएको छ। यस काव्यमा पराशरले जीवनका गहिरा सत्य, नैतिकता, समाजिक मूल्य र आध्यात्मिक जागरूकताका विषयमा शास्त्रीय संस्कृत श्लोकहरू मार्फत जीवनको विभिन्न पक्षहरूको विश्लेषण र दृष्टिकोण प्रस्तुत गरेका छन् । “श्लोक शतकम“ संस्कृत साहित्यको परम्परामा आधारित भए पनि आधुनिक दार्शनिक विचार र जीवन दर्शनलाई पनि समेट्छ ।
४. बूढो छापामार (उपन्यास)ः
पराशरको “बूढो छापामार“ उपन्यास नेपाली समाजको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक परिप्रेक्ष्यमा आधारित एक अत्यन्त विचारोत्तेजक कृति हो। वि.सं २०५२ साल फाल्गुण १ गतेबाट शुरु भएको माओवादी जनयुद्धमा प्रत्यक्ष संलग्न भएको एक जना छापामारको पन्ध्र बर्षको अनुभवलाई उपन्यासका रुपमा चित्रण गरिएको छ ।यस उपन्यासमा लेखकले छापामार युद्धका सन्दर्भमा एक पात्रको जीवन संघर्ष र साहसिक यात्रालाई प्रस्तुत गरेका छन्. उपन्यासमा जीवन, प्रेम, शान्ति र युद्धका वारेमा धेरै कोणबाट बिषय वस्तुहरु समेटेको पाइन्छ ।
५. सात दिनमा संस्कृत फरर (शिक्षण पुस्तिका)
पराशरको “सात दिनमा संस्कृत फरर“ एक शिक्षण पुस्तिका हो, जसले संस्कृत भाषा सिक्न चाहने व्यक्तिहरूसँग सरल र प्रभावकारी तरिकामा संस्कृत भाषा प्रस्तुत गर्दछ। यस पुस्तकमा पराशरले सात दिनको अवधिमा आधारभूत संस्कृत व्याकरण र शब्दावलीलाई रमाइलो र सरल तरिकामा व्याख्या गरेका छन्, जसले पाठकलाई संस्कृतको प्रारम्भिक ज्ञान सहजै बुझ्न मद्दत पुर्याउँछ। “सात दिनमा संस्कृत फरर“ले संस्कृतका शास्त्रीय सिद्धान्त, काव्य र संस्कृत वाक्य संरचनामा पहिलो कदम राख्ने पुस्तकको रूपमा कार्य गर्दछ। यस पुस्तकको उद्देश्य संस्कृत भाषा सिक्नका लागि पाठकलाई आत्मविश्वास र आधारभूत ज्ञानको विकास गर्न सहयोग पुर्याउनु हो।
जीवनशैली र रुचि
पराशरको जीवनशैली अत्यन्त सरल छ । उहाँ शाकाहारी हुनुहुन्छ र जीवनमा एकान्त र प्रकृतिप्रेमी हुनुहुन्छ। उहाँलाई अध्ययन र भ्रमण गर्ने विशेष रुचि छ। साहित्य सँगसँगै उहाँले जीवनका गहिरा सत्य र दर्शनको अन्वेषण गर्दै सहज र प्राकृतिक जीवनयापनमा विश्वास राख्नुहुन्छ।
कृतिहरूको प्रभाव र योगदान
पराशरका कृतिहरूले नेपाली साहित्यमा महत्वपूर्ण स्थान बनाइसकेका छन्. उहाँका महाकाव्य र उपन्यासहरूले नेपाली समाज र संस्कृतिका विभिन्न पक्षहरूलाई समेटेको पाइन्छ । उहाँका रचनामा उच्चतम स्तरका दार्शनिक र साहित्यिक गहिराइहरू पाइन्छ, जसले पाठकलाई जीवन र जगतका बिभिन्न पक्षहरु उजागर गर्न मद्यत गर्दछ । । पराशरका लेख रचनाहरू देशका प्रमुख पत्रिकाहरू जस्तै नयाँपत्रिका, कान्तिपुर, अन्नपूर्ण पोस्ट, राजधानी, समाचारपत्र र हिमालय टाइम्समा प्रकाशित भएका छन्. उहाँका विचार र लेखहरूले नेपाली समाजमा बौद्धिक र सांस्कृतिक संवादको स्थापना गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्. उहाँको लेखनीले पाठकलाई जीवनको अर्थ र सत्यको खोजीमा प्रेरित गर्दछ। उहाँका रचनाहरू साहित्यिक दृष्टिकोणबाट मात्रै महत्वपूर्ण छैन, सामाजिक र दार्शनिक दृष्टिले पनि अत्यन्त महत्वपूर्ण छन्. ( उप्रेती त्रिभुवन विश्व विधालयबाट अंग्रेजी साहित्यमा स्नातकोत्तर हुनुहुन्छ । उहाँका लेखहरु सिंह दरबार न्युज डटकम, चैतन्य खवर डटकम, कर्मचारी प्रेस डटकम, टपटेन खवर डटकम , उद्घोष दैनिक, न्यू श्रष्टि दैनिक लगायतमा प्रकाशित छन् ।)