जितेन्द्र दाहाल
भूमिका
नेपाली कम्युनिष्ट आन्दोलनको लामो यात्रामा विभिन्न राजनीतिक उतारचढाव, संगठनात्मक पुनर्गठन, वैचारिक बहस, संघर्ष र एकताका अनेक चरणहरू पार गर्दै अगाडि बढेका राजनीतिक व्यक्तित्वमध्ये जितेन्द्र दाहाल एक हुनुहुन्छ।
उहाँको राजनीतिक यात्रा प्रारम्भिक सेल कमिटीबाट सुरु भई विद्यार्थी संगठन, भूमिगत राजनीतिक गतिविधि, माओवादी जनयुद्ध, शान्ति प्रक्रियापछिको राजनीतिक पुनर्संरचना, पार्टी एकता तथा पुनर्गठनका विभिन्न चरण हुँदै केन्द्रीय राजनीतिक जिम्मेवारीसम्म आइपुगेको छ।
उहाँको राजनीतिक जीवनलाई केवल पद र जिम्मेवारीको सूचीका रूपमा मात्र हेर्नुभन्दा त्यससँग जोडिएको संगठन निर्माण, राजनीतिक अध्ययन, जनसम्पर्क, संघर्ष र निरन्तरताको पाटोसहित बुझ्नु उपयुक्त हुन्छ।
१. पारिवारिक राजनीतिक पृष्ठभूमि
जितेन्द्र दाहालको राजनीतिक चेतनाको निर्माणमा उहाँको पारिवारिक राजनीतिक पृष्ठभूमिको महत्वपूर्ण प्रभाव रहेको देखिन्छ।
उहाँका हजुरबुबा स्व. खडानन्द दाहाल नेपाली कम्युनिष्ट आन्दोलनका प्रारम्भिक पुस्ताका कार्यकर्ता हुनुहुन्थ्यो। उपलब्ध प्रकाशित विवरणअनुसार उहाँले वि.सं. २००९ सालमा दोलखाबाट कम्युनिष्ट पार्टीको सदस्यता लिनुभएको थियो। भूमिगत रूपमा संगठन निर्माण तथा राजनीतिक चेतना विस्तारमा उहाँ सक्रिय रहनुभएको पारिवारिक विवरण छ।
त्यसैगरी, उहाँका पिता स्व. शिव प्रसाद दाहाल पनि कम्युनिष्ट आन्दोलनमा सक्रिय राजनीतिक व्यक्तित्व हुनुहुन्थ्यो। उहाँ चौथो महाधिवेशनको धाराबाट राजनीतिक यात्रामा सहभागी हुँदै रामेछापमा सक्रिय रहनुभयो र माओवादी जनयुद्धको अवधिमा रामेछाप–काभ्रे जिल्ला सल्लाहकारको जिम्मेवारी सम्हाल्नुभएको पारिवारिक विवरण छ।
यही राजनीतिक परिवेशले जितेन्द्र दाहालमा प्रारम्भदेखि नै राजनीतिक चेतना, संगठनप्रतिको रुचि र सामाजिक परिवर्तनसम्बन्धी चासो विकास गर्न सहयोग पुर्यायो।
२. २०४८ साल : सेल कमिटीबाट राजनीतिक यात्राको सुरुवात
जितेन्द्र दाहालको राजनीतिक यात्राको प्रारम्भ वि.सं. २०४८ सालमा प्रारम्भिक सेल कमिटीबाट भएको उहाँको विवरणअनुसार हो।
राजनीतिक संगठनको प्रारम्भिक तहमा रहेर उहाँले संगठन निर्माण, राजनीतिक छलफल, कार्यकर्तासँग सम्पर्क र स्थानीय तहमा राजनीतिक चेतना विस्तारका गतिविधिमा सहभागिता जनाउनुभयो।
सानै उमेरमा प्राप्त भएको यही संगठनात्मक अनुभवले उहाँको आगामी राजनीतिक जीवनको आधार निर्माण गर्यो।
यस चरणलाई उहाँको राजनीतिक यात्राको प्रारम्भिक संगठन निर्माणको चरणका रूपमा लिन सकिन्छ।
३. विद्यार्थी राजनीतिमा प्रवेश
वि.सं. २०४९ सालमा जितेन्द्र दाहाल अखिल (छैटौं) को इकाइ सदस्यका रूपमा विद्यार्थी संगठनमा संगठित हुनुभएको प्रकाशित विवरणमा उल्लेख छ। त्यसपछि उहाँले विद्यार्थी संगठनमार्फत राजनीतिक तथा सामाजिक विषयमा सक्रिय सहभागिता जनाउनुभयो।
वि.सं. २०५१ सालमा उहाँ अखिल (क्रान्तिकारी) श्री कालिका मावि इकाइ सचिव तथा इलाका सदस्य बन्नुभयो।
विद्यार्थी संगठनको जिम्मेवारीले उहाँलाई संगठन निर्माण, राजनीतिक प्रशिक्षण, कार्यकर्ता परिचालन र नेतृत्व विकासको प्रत्यक्ष अनुभव प्रदान गर्यो।
यस चरणमा उहाँको राजनीतिक सक्रियता क्रमशः स्थानीय संगठनबाट व्यापक राजनीतिक गतिविधितर्फ विस्तार हुँदै गयो।
४. माओवादी आन्दोलनतर्फको प्रवेश
वि.सं. २०५२ साल जितेन्द्र दाहालको राजनीतिक जीवनमा महत्वपूर्ण मोडका रूपमा रह्यो।
उहाँ अखिल क्रान्तिकारीको एरिया सदस्य तथा एरिया सचिवको जिम्मेवारीमा पुग्नुभयो। प्रकाशित विवरणअनुसार यही वर्ष उहाँले नेकपा (माओवादी)को औपचारिक पार्टी सदस्यता प्राप्त गर्नुभएको थियो। सदस्यता २०५२ साल माघ ४ गते यानप्रसाद गौतम ‘आलोक’बाट प्राप्त गरेको र प्रस्तावक कृष्ण गौतम ‘हेम’ तथा समर्थक उहाँका पिता शिव प्रसाद दाहाल रहेको विवरण प्रकाशित छ।
त्यसपछि उहाँको राजनीतिक जीवन भूमिगत माओवादी आन्दोलनसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडियो।
५. भूमिगत संघर्ष र संगठन निर्माण
वि.सं. २०५३ सालदेखि उहाँले विभिन्न संगठनात्मक जिम्मेवारी सम्हाल्नुभयो।
२०५३ सालमा युवा जनमिलिसिया इलाका सचिव तथा अखिल क्रान्तिकारी जिल्ला सदस्य,
२०५४ सालमा नेकपा (माओवादी) आन्तरिक ब्युरो एरिया सचिव,
२०५५ सालमा एरिया इन्चार्ज,
२०५६ सालमा अखिल क्रान्तिकारी जिल्ला सचिव, काठमाडौं जिल्ला नं. २ इलाका इन्चार्ज तथा संगठन विभाग सदस्यको जिम्मेवारीमा रहनुभएको प्रकाशित विवरण छ।
यी जिम्मेवारीहरू उहाँको राजनीतिक जीवनमा संगठन निर्माण र राजनीतिक परिचालनको महत्वपूर्ण चरण बने।
६. गिरफ्तारी र राजनीतिक संघर्ष
भूमिगत राजनीतिक गतिविधिका क्रममा जितेन्द्र दाहालले गिरफ्तारी र हिरासतसमेत सामना गर्नुभयो।
प्रकाशित जीवनीअनुसार २०५७ सालमा नक्सालबाट पक्राउ परी हनुमानढोकामा तीन महिना हिरासतमा रहनुभयो।
त्यसपछि पुनः राजनीतिक गतिविधिमा फर्किनुभयो। २०५८ सालमा कालिमाटीबाट पुनः गिरफ्तार हुनुभयो र ७२ दिनपछि रिहा भएको विवरण प्रकाशित छ।
यी घटनाहरू उहाँको राजनीतिक जीवनमा संघर्षपूर्ण कालखण्डका रूपमा उल्लेखित छन्।
७. माओवादी आन्दोलनमा नेतृत्वदायी जिम्मेवारी
राजनीतिक संघर्षका बीच उहाँले संगठनभित्र क्रमशः थप जिम्मेवारी प्राप्त गर्नुभयो।
२०५८ सालमा उहाँ अखिल क्रान्तिकारीको वैकल्पिक केन्द्रीय सदस्य, संगठन विभाग सदस्य तथा भ्याली आन्तरिक ब्युरो इन्चार्ज बन्नुभयो।
२०५९ सालमा उहाँ नेकपा (माओवादी) भ्याली आन्तरिक ब्युरो सदस्य तथा पार्टी जिल्ला कमिटी सदस्य (DCM) बन्नुभयो।
यस चरणमा उहाँको राजनीतिक भूमिका विद्यार्थी संगठनबाट पार्टीको व्यापक संगठनात्मक संरचनातर्फ विस्तार भएको देखिन्छ।
८. शान्ति प्रक्रियापछिको राजनीतिक यात्रा
शान्ति प्रक्रियापछि पनि उहाँको राजनीतिक सक्रियता रोकिएन।
२०६३ सालमा पार्टी क्षेत्रीय सदस्य तथा गणतान्त्रिक मञ्च समन्वय समिति संस्थापक सदस्य,
२०६४ सालमा राज्य समिति सदस्य,
२०६५ सालमा नेवा राज्य समिति सदस्य तथा काठमाडौं जिल्ला पार्टी कार्यालय सदस्यको जिम्मेवारी सम्हाल्नुभयो।
त्यसपछि २०६६ सालमा युवा कम्युनिष्ट लिग (YCL) केन्द्रीय सचिवालय सदस्य, २०६९ सालमा नेकपा (माओवादी) नेवा राज्य समिति सदस्य तथा २०७१ सालमा नेवा राज्य समिति सचिवालय सदस्यको जिम्मेवारीमा रहनुभएको प्रकाशित विवरण छ।
यस चरणमा उहाँको राजनीतिक गतिविधि भूमिगत संघर्षबाट खुला राजनीतिक तथा संगठनात्मक प्रक्रियातर्फ रूपान्तरण भयो।
९. २०७३–२०७४ : नयाँ राजनीतिक चरण
वि.सं. २०७३ सालमा जितेन्द्र दाहाल नेकपा (क्रान्तिकारी माओवादी)को केन्द्रीय सदस्य बन्नुभयो।
वि.सं. २०७४ सालमा उहाँ रामेछाप प्रदेशसभा क्षेत्र (ख) बाट निर्वाचनमा उम्मेदवारका रूपमा सहभागी हुनुभयो। प्रकाशित जीवनीमा यसलाई उहाँको संसदीय राजनीतिक प्रक्रियामा प्रत्यक्ष सहभागिताको चरणका रूपमा उल्लेख गरिएको छ।
त्यसै चरणसम्बन्धी तपाईंले उपलब्ध गराउनुभएको विवरणअनुसार उहाँ क्रान्तिकारी कम्युनिष्ट पार्टी माओवादीको केन्द्रीय सदस्य तथा पार्टी निकट व्यवसाय महासंघको केन्द्रीय अध्यक्षको जिम्मेवारीमा समेत रहनुभएको थियो।
१०. उद्योग–व्यवसाय क्षेत्रसँग जोडिएको संगठनात्मक भूमिका
राजनीतिक जिम्मेवारीसँगै जितेन्द्र दाहालले उद्योग तथा व्यवसाय क्षेत्रसँग सम्बन्धित संगठनात्मक भूमिकासमेत निर्वाह गर्नुभयो।
उपलब्ध प्रकाशित विवरणअनुसार उहाँ २०७५ सालमा राष्ट्रिय उद्योग व्यवसाय महासंघको केन्द्रीय संयोजक र २०७६ सालमा केन्द्रीय अध्यक्ष बन्नुभएको थियो।
यस जिम्मेवारीमार्फत उहाँले राजनीतिक संगठनभन्दा बाहिर व्यवसायी तथा आर्थिक क्षेत्रसँग सम्बन्धित संगठनात्मक विषयमा पनि काम गर्नुभएको देखिन्छ।
११. पार्टी पुनर्गठन र एकताको चरण
नेपाली कम्युनिष्ट आन्दोलनमा देखिएका विभाजन, पुनर्गठन र एकताको प्रक्रियामा जितेन्द्र दाहाल पनि निरन्तर सहभागी रहनुभयो।
२०७९ सालमा नेकपा (क्रान्तिकारी माओवादी) केन्द्रीय सदस्य,
२०८० सालमा क्रान्तिकारी कम्युनिष्ट पार्टी नेपालको केन्द्रीय सदस्य तथा केन्द्रीय आन्तरिक ब्युरो इन्चार्ज बन्नुभयो।
त्यसै वर्ष उहाँ क्रान्तिकारी मोर्चाको केन्द्रीय सचिवालय सदस्य बन्नुभएको प्रकाशित विवरणमा उल्लेख छ। साथै क्रान्तिकारी माओवादी, नेकपा (बहुमत) र नेकपा (मशाल) बीचको एकता प्रक्रियामा आयोजक समिति सदस्यका रूपमा काम गर्नुभएको उल्लेख छ।
१२. २०८१ साल : नयाँ राजनीतिक पुनर्गठन
वि.सं. २०८१ सालमा क्रान्तिकारी कम्युनिष्ट पार्टी नेपालको एकता महाधिवेशनबाट उहाँ केन्द्रीय सदस्य निर्वाचित हुनुभयो।
त्यसपछि विकसित राजनीतिक प्रक्रियामा क्रान्तिकारी कम्युनिष्ट पार्टी नेपाल (विद्रोही) निर्माण हुँदा उहाँ पार्टी संयोजकको जिम्मेवारीमा रहनुभयो।
यस चरणले उहाँको राजनीतिक यात्रामा पार्टी पुनर्गठन, संगठन निर्माण र राजनीतिक संवादको अर्को अध्याय थप्यो।
१३. विप्लव नेतृत्वको नेकपासँग एकता प्रक्रिया
तपाईंले उपलब्ध गराउनुभएको विवरणअनुसार २०८१ सालमा विप्लव नेतृत्वको नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीसँग पार्टी एकता प्रक्रियामा जितेन्द्र दाहाल सहभागी हुनुभयो।
उहाँले यस क्रममा पोलिटब्युरो सदस्य, राजनीतिक संवाद तथा परिचालन समिति सदस्य तथा वार्ता समिति सदस्यको जिम्मेवारी सम्हाल्नुभयो।
उहाँको यो भूमिका पार्टी एकता, राजनीतिक संवाद, संगठनात्मक परिचालन र वार्ता प्रक्रियासँग सम्बन्धित थियो।
१४. नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीमा जिम्मेवारी
पछिल्लो राजनीतिक प्रक्रियामा जितेन्द्र दाहाल नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीमा आबद्ध हुनुभयो।
२०८३ साल असार २९ गते प्रकाशित समाचारअनुसार नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीले उहाँलाई केन्द्रीय जन–स्वयंसेवा विभाग प्रमुखको जिम्मेवारी प्रदान गरेको छ। उक्त समाचारले उहाँलाई तीन दशकभन्दा बढी समयदेखि नेपाली कम्युनिष्ट आन्दोलनमा सक्रिय रहेको र संगठन निर्माण तथा जनपरिचालनमा लामो अनुभव रहेको उल्लेख गरेको छ। (News Connect)
यो जिम्मेवारी उहाँको राजनीतिक यात्रामा संगठनात्मक अनुभवलाई जनपरिचालन तथा जनसेवासँग जोड्ने नयाँ चरणका रूपमा प्रस्तुत गर्न सकिन्छ।
१५. अध्ययन र स्वअध्ययन
राजनीतिक संघर्ष र संगठनात्मक जिम्मेवारीका बीच पनि जितेन्द्र दाहालले अध्ययनलाई निरन्तरता दिनुभयो।
उपलब्ध विवरणअनुसार उहाँले राजनीतिशास्त्र र गणित विषयमा स्नातक तहसम्म अध्ययन गर्नुभएको छ। उहाँ स्वअध्ययनमा रुचि राख्नुहुन्छ र राजनीतिक दर्शनलगायत विभिन्न विधाका पुस्तक अध्ययन गर्ने गरेको उल्लेख छ।
राजनीतिक जीवनमा अध्ययन र वैचारिक बहसलाई महत्व दिने उहाँको प्रयासलाई उहाँको संगठनात्मक यात्राको अर्को पक्षका रूपमा लिन सकिन्छ।