तोमनाथ उप्रेती,
उपसचिव, नेपाल सरकार
हिमालको छायाँमुनि चिच्याइरहेको नदी,
जहाँ युद्धले आफ्ना फलामे पाइताला घिसार्दै हिंड्छ,
चुपचाप बसेका ती फूलहरूका सपनाहरूमाथि,
जसले पर्खालहरूमा शान्तिको रंग लगाएका थिए।
कश्मीरको साँझमा तोपको गर्जन सुनिन्छ,
गोलीहरू खसेर रक्तपात फुलाउँछन्—
रगतका पातहरू, बारुदका परागहरू,
चिसो पवनमा करुणाका गीतहरू गाइरहेका।
झुकेका चिनारहरूका पातहरू साक्षी बन्छन्,
नदीको हरेक छाल सम्झनाको माला बन्छ,
जलेको जमिनमा घुँडा टेकेर प्रार्थना गरिरहेकी आमाको लागि,
भोलिका सन्तानहरूको छायाँ अँगालो हालेर बसेकी।
विडम्बना हाँस्दै छ कूटनीतिक सभाहरूमा,
“शान्ति” घोषणा गर्दा रगतका छिटाहरू हत्केलामा टाँसिएका,
अनाथ बालबालिकाहरूले भोकको व्याकरण सिकिरहेका,
घाटाका शब्दहरूमा क्रियाहरू मिलाउँदै।
हे भ्रमको युद्धमा मस्त राष्ट्रप्रमुखहरू,
कस्तो विजय छ तिम्रो,
जब यसको मूल्य काँपिरहेको शिशुको सास हुन्छ,
जसले कहिल्यै भित्तामा घामका रेखा कोरेको थियो?
हिउँ मौन साक्षी हो,
अस्थिरता सिकाउँदै खरानीमा सेतो घुँघट ओढाउँदै,
हरेक हिउँका टुक्रा बन्छन् विस्मृतिका निस्तब्ध गीतहरू,
लोभको शासनमा बिलाउने आशाका भास्करहरू।
“न्यायपूर्ण युद्ध” भनेर दार्शनिकहरू लेखिरहन्छन्,
तर न्याय शिशुका ओठमा रगत बन्छ,
रोटीको सट्टा बारुदको स्वाद चाख्दै,
सायरनको चिच्याहटले लोरीहरू दबाइदिन्छ,
सीमाको नक्साका लागि निर्दोषता बेचेको।
विरोधाभास छ—झण्डाहरू चिहानमाथि फरफराउँछन्,
रगतको मसीले शान्ति सम्झौता लेखिन्छ,
इतिहास हाँस्दछ बारम्बार दोहोरिने विनाशमा,
संसार घुमिरहन्छ, तर पाङ्ग्रा हड्डीका बनेका छन्।
रुपकहरू फुल्छन् भग्नावशेषमा:
एउटा बालकको बैसाखी बन्दुकको छर्राबाट बनेको,
एउटी बालिकाको गुडिया हिलोमा शिरविहीन,
सपनाहरू धुलोमा फोल्ड भएर नाच्छन्,
ड्रोनहरूको कठोर दृष्टिमा।
युद्धले मानवीकरण गरेर फुसफुसाउँछ,
भ्रमका मदिरामा मस्त शासकहरूलाई महिमाको वाचा गर्दै,
तर केवल चुपचाप बगेका आँसुहरू बाँकी रहन्छन्,
भुलेका वचनहरूको चिहानमा पानी हाल्दै।
ध्वन्यात्मकता रुन्छ:
मौन माईनहरू, मर्माहत मनहरू, मर्मस्पर्शी मुर्छा,
जलिरहेको आकाशले साना मुटुहरूको करुणा गाउँछ,
चिङ्गारीहरू निलो आकाशमा निस्सासिदै नाच्छन्।
विनाशका बिम्बहरूमा,
धुवाँ असहायहरूको भजन बन्छ,
आगो परित्यक्तहरूको प्रार्थना बन्छ,
हरेक भग्नावशेष पीडाको श्लोक बन्छ,
हरेक गोली पीडाको पूर्णविराम बन्छ।
तर राखबीच आशाको विरोधाभास फुल्छ:
रसायझैँ उठ्दछ आशा जलेका जराबाट,
मृत्युका मेसिनहरू विरुद्ध एक नाजुक विद्रोह,
चिसो हावाको गिरजाघरमा बलिरहेको मैनबत्ती।
हे आत्मा, कश्मीरको राखबाट उठ,
संसारलाई सम्झाइदेउ—जित केवल धुलो हो,
साँचो विजय भनेको निडर शिशुको सास हो,
बम नपरेको निलो आकाशमुनि सुतिरहेको।
शिक्षाप्रद फुसफुसाहट गुञ्जिन्छ:
युद्धलाई विस्मृत गरौं,
शान्तिलाई अभ्यास गरौं,
प्रविधि र शक्ति करुणाका सेवक बनून्,
फलामे शक्तिमाथि हृदयको शासन रहोस्।
हामी चिहान होइन, बगैंचा छानौं,
कफन होइन, पालना छानौं,
सायरन होइन, लोरी छानौं,
जिङ्गोइज्म होइन, न्याय छानौं,
विजय होइन, करुणा छानौं।
किनकि अन्त्यमा,
जब तोपहरू मौन हुन्छन्,
र झण्डाहरू साँझको शान्तिमा पट्याइन्छ,
त्यहाँ केवल शिशुहरूको आँसु बाँकी रहन्छ,
रगतमा लेखिएको साक्षी,
राखमा फुसफुसाएको आवाज,
हिउँमुनि गुञ्जिरहेको कोमल प्रार्थना।