‘ताजा जनादेश’को भ्रम र खोक्रो वैकल्पिकताको राजनीति

नन्दलाल खरेल

राष्ट्रिय सभागृहमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सभापति रवि लामिछानेले दिएको भाषण सुन्दा लाग्थ्यो—नेपालको राजनीतिक इतिहास आजबाटै नयाँ अध्यायमा प्रवेश गर्दैछ। “ताजा जनादेश”, “अब देशमा केही हुन्छ”, “पुराना शक्तिहरूको अन्त्य” जस्ता वाक्यहरू बारम्बार दोहोरिए। तर भाषण सकिएपछि बाँकी रह्यो—न नीति, न आत्मालोचना, न यथार्थबोध। बाँकी रह्यो केवल नाराको धुवाँ।

सबैभन्दा पहिला प्रश्न उठ्छ—ताजा जनादेश भनेको के हो ? संविधानले व्यवस्था गरेको नियमित निर्वाचनलाई ‘ताजा’ र ‘बासी’ भनेर वर्गीकरण गर्नु आफैंमा संविधानप्रतिको हल्का दृष्टिकोण हो। जनादेश जनताले दिन्छन्, कुनै नेताले मागेर लिने चिज होइन। रवि लामिछानेको अभिव्यक्तिले यस्तो आभास दिन्छ, मानौँ जनादेश उनको निजी सम्पत्ति हो, जुन चाहिएको बेला “रिफ्रेस” गर्न सकिन्छ। यो सोच लोकतान्त्रिक होइन, व्यक्तिवादी हो।

उनले “समयमै निर्वाचन हुन्छ” भन्ने दाबी गरे। तर निर्वाचन हुने–नहुने विषय कुनै दलको घोषणाबाट होइन, संवैधानिक प्रक्रियाबाट तय हुन्छ। यसलाई उपलब्धि झैँ प्रस्तुत गर्नु भनेको संविधानले स्वतः ग्यारेन्टी गरेको कुरालाई आफ्नो功績 जस्तो देखाउने सस्तो राजनीतिक चाल मात्र हो।

रवि लामिछानेले दाबी गरे—“अब देशमा केही हुन्छ भन्ने आशा सञ्चार भएको छ।” तर प्रश्न उठ्छ—यो आशा कसले, किन र के आधारमा गरेको हो ? सरकारमा रहँदा रास्वपाले जनताको जीवनमा के परिवर्तन ल्यायो ? भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा के प्रगति भयो ? महँगी, बेरोजगारी, वैदेशिक पलायनजस्ता मूल समस्यामा पार्टी कहाँ उभियो ? जब सत्ता थियो, तब मौन; जब सत्ता गयो, तब ‘क्रान्तिकारी’ भाषण—यो शैली नयाँ होइन, पुरानै राजनीतिक रोग हो।

सबैभन्दा विडम्बनापूर्ण कुरा—रवि लामिछानेको भाषणमा ‘पुराना शक्ति’ माथिको आक्रमण। तर रास्वपा आफैं कस्तो शक्ति बनेको छ ? समानुपातिक सूचीमा श्रमिक, दलित, गरिब, सीमान्तकृतभन्दा अर्बपति र ठूला व्यवसायी अगाडि राख्ने पार्टीले कसरी आफूलाई विकल्प भन्न सक्छ ? पुराना दलको रोगको नक्कल गर्दै आफूलाई नयाँ भन्नु राजनीतिक ढोंग होइन भने के हो ?

‘पुराना दल खराब’ भन्ने भाष्य आफैंमा खतरनाक छ। यसले समस्याको जरो—पूँजीवादी राज्य संरचना, वर्गीय असमानता र नीतिगत दिशाहीनता—लाई छोप्छ। रवि लामिछानेले पुराना नेताको नाम त लिए, तर पुरानो प्रणालीको कुरा गर्न सकेनन्। किनकि त्यो प्रणाली नै उनको राजनीतिक उचाइको भर्याङ हो।

भाषणमा ‘मुलुकको काँचुली फेरिने’ कुरा पनि आयो। तर काँचुली फेरिन नीति चाहिन्छ, वर्गीय दृष्टिकोण चाहिन्छ, वैचारिक स्पष्टता चाहिन्छ। रास्वपाको आर्थिक दर्शन के हो ? नवउदारवादको निरन्तरता कि समाजिक न्यायसहितको अर्थतन्त्र ? निजीकरण, श्रम अधिकार, सार्वजनिक शिक्षा–स्वास्थ्यमा पार्टीको ठोस लाइन कहाँ छ ? यी प्रश्नमा मौन बस्दै ‘काँचुली’ को सपना देखाउनु जनतालाई भावनात्मक अफिम खुवाउनु मात्र हो।

सबैभन्दा गम्भीर कमजोरी—आत्मालोचनाको पूर्ण अभाव। सरकारमा रहँदा गरेका गल्ती, जनअपेक्षा पूरा गर्न नसकेको यथार्थ, पार्टीभित्र बढ्दो वर्गीय विभाजन—यी कुनै विषयमा रवि लामिछानेले एक शब्द बोलेनन्। सधैं अरू दोषी, आफू निर्दोष—यो मानसिकता लोकतान्त्रिक होइन, अहंकारी हो।राष्ट्रिय सभागृहको त्यो भाषणले एउटा खतरनाक संकेत पनि दियो—भावनामा आधारित, सामग्रीविहीन राजनीति। “अब केही हुन्छ”, “सबै बदलिन्छ” भन्ने नाराले क्षणिक ताली त दिलाउँछ, तर दीर्घकालमा निराशा जन्माउँछ। इतिहास साक्षी छ—यही शैलीबाट जन्मिएका धेरै ‘वैकल्पिक’ शक्ति आज जनताको आँखामा विश्वासघाती बनेका छन्।

निष्कर्षमा भन्नुपर्दा, रवि लामिछानेको भाषण राजनीतिक समाधानभन्दा चुनावी स्टन्ट बढी देखियो। विकल्प बन्न भाषण होइन, नीति चाहिन्छ; भीड होइन, विचार चाहिन्छ; दोषारोपण होइन, आत्मसमीक्षा चाहिन्छ। यदि रास्वपा यही नारात्मक, वर्गविहीन र आत्मकेन्द्रित यात्रामा अघि बढ्छ भने, आज जसलाई ‘पुरानो शक्ति’ भन्दैछ—भोलि इतिहासले उसैलाई त्यही सूचीमा राख्नेछ।जनताले अब भाषण सुन्ने होइन, परिणाम खोज्ने समय आएको छ।