काठमाडौं– नेपाली फिल्म क्षेत्रमा लामो समयदेखि प्रयोग हुँदै आएको ‘सेन्सर बोर्ड’ शब्द अब इतिहास बन्ने भएको छ । सरकारले केन्द्रीय चलचित्र जाँच समितिको नाम परिवर्तन गर्दै ‘सेन्ट्रल फिल्म एक्जामिनेसन कमिटी’ राखेपछि फिल्मलाई हेर्ने दृष्टिकोणमै परिवर्तनको संकेत देखिएको छ ।
यो परिवर्तन केवल नाममा सीमित छैन । अब फिल्ममा संवाद काट्ने, ‘बिप’ राख्ने अथवा कैँची चलाउने पुरानो अभ्यास हटाउँदै सामग्रीलाई उमेरअनुसार वर्गीकरण (ग्रेडिङ) गरेर प्रमाणपत्र दिने प्रणाली प्रारम्भ गरिएको छ ।
जसअनुसार अब फिल्म निर्माताले आफ्नो सिर्जना जस्ताको तस्तै प्रस्तुत गर्न पाउनेछन्, तर दर्शकलाई कुन उमेर समूहका लागि उपयुक्त हो भन्ने स्पष्ट जानकारी दिइने छ ।
अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामा सकारात्मक संकेत
फिल्मकर्मीहरूले यसलाई सिर्जनात्मक स्वतन्त्रताको दिशामा महत्वपूर्ण कदम मानेका छन् । ‘एडल्ट कन्टेन्ट’ भएका फिल्मलाई सीधै रोक्ने वा काटछाँट गर्ने सट्टा ‘एडल्ट सर्टिफिकेट’ दिने निर्णयले नेपाली फिल्म उद्योगलाई अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासतर्फ उन्मुख गराएको विश्लेषण भइरहेको छ ।
समिति सदस्य मनोज पण्डितका अनुसार अब समितिको भूमिका ‘काट्ने निकाय’ भन्दा ‘मूल्यांकन गर्ने निकाय’ को रूपमा विकास हुनेछ । यसले फिल्म निर्माता तथा जाँच समितिबीचको पुरानो तनाव पनि कम हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
‘खाजा संस्कृति’ अन्त्यको सन्देश
फिल्म जाँचको क्रममा निर्माताले समितिलाई खाजा खुवाउनु पर्ने अनौपचारिक चलन पनि अन्त्य गरिएको छ । फिल्मकर्मीहरूले यसलाई सानो देखिए पनि प्रशासनिक संस्कार सुधारको महत्वपूर्ण उदाहरण मानेका छन् ।
यही जेठ ८ गते शुक्रवारदेखि प्रदर्शनमा आउने नयाँ नेपाली फिल्म ‘काजी’ का निर्माण नियन्त्रक प्रकाश हमालले पहिलोपटक कुनै अतिरिक्त व्यवस्था बिना सहज रूपमा फिल्म जाँच गराउन पाएको अनुभव सुनाएका छन् । निर्देशक अनिल बुढामगरले समेत प्रक्रिया सरल तथा पारदर्शी भएको प्रतिक्रिया दिएका छन् ।
अब चुनौती कार्यान्वयनमा
यद्यपि, नयाँ प्रणाली सफल हुन सिनेमा हलको अनुगमन तथा प्रमाणपत्र कार्यान्वयन कति प्रभावकारी हुन्छ भन्ने महत्वपूर्ण हुनेछ । ‘एडल्ट’ प्रमाणपत्र पाएका फिल्ममा उमेर सीमा पालना गराउने विषय चुनौतीपूर्ण देखिन्छ ।
यद्यपि, समग्रमा हेर्दा, यो परिवर्तनले नेपाली फिल्म उद्योगलाई नियन्त्रणमुखी संरचनाबाट जिम्मेवार वर्गीकरण प्रणालीतर्फ लैजाने संकेत दिएको छ । दशकौं पुरानो ‘सेन्सर’ मानसिकताबाट बाहिर निस्कँदै नेपाली फिल्म क्षेत्र नयाँ अभ्यासतर्फ अघि बढिरहेको छ।