भगिरथ न्यौपाने
नेपालको राजनीतिक इतिहास, संघर्ष, परिवर्तन र समग्र सामाजिक रूपान्तरणका आधारलाई हेर्दा एउटा कुरा अत्यन्त स्पष्ट देखिन्छ—देश बनाउन, संरचनागत असमानता तोड्न, वर्गीय अन्याय अन्त्य गर्न र जनताको जीवनस्तर उकास्न सबैभन्दा सुगठित, अनुभवी र वैचारिक रूपले स्पष्ट शक्ति नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी नै हो। ठण्डा दिमागले विश्लेषण गर्दा पनि यो निष्कर्ष सहजै यथार्थसँग मेल खान पुग्छ। यस लेखमा पाँच प्रमुख आधार– राजनीतिक उपलब्धि, खारिएका नेताहरू, देशव्यापी संगठन, युवा पुस्तामा लोकप्रियता, र बाह्य कूटनीति मार्फत कम्युनिस्ट पार्टीको भूमिकालाई विश्लेषण गरिएको छ।
१) वर्तमान राजनीतिक उपलब्धिमा कम्युनिस्ट पार्टीको ऐतिहासिक योगदान
नेपालमा आज हामीले उपभोग गरिरहेको राजनीतिक संरचना—बहुदलीय लोकतन्त्र, गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षता, संघीयता, समावेशीता र सामाजिक न्याय—यी कुनै आकस्मिक उपहार होइनन्। यी परिवर्तनहरूको पृष्ठभूमिमा सधैं नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनको त्याग, संघर्ष र सिद्धान्तगत दृढता रहेको छ।
राणाशासनविरुद्धको जागरण: २००७ सालको क्रान्तिपछिको जनचेतनाको विस्तारमा कम्युनिस्ट आन्दोलनले ठूलो भूमिका खेलेको थियो।
पञ्चायतविरुद्धको जनमत सङ्ग्रह तथा आन्दोलनहरू: पञ्चायती निरंकुशताविरुद्ध सर्वसाधारण जनतालाई संगठित गर्ने काम पनि वाम शक्तिले नै नेतृत्व गर्यो।
२०४६ को आन्दोलन: लोकतन्त्र पुनःस्थापनामा वाम मोर्चाको निर्णायक दबाबले आन्दोलनलाई सफल बनायो।
१० वर्षे जनयुद्ध: सामाजिक व्यवस्थित परिवर्तन, जातीय–लैंगिक समानता र संरचनागत रूपान्तरणको मुद्दा राष्ट्रिय बहसमा ल्याउने काम कम्युनिस्ट आन्दोलनकै माध्यमबाट सम्भव भयो।
२०६२/६३ को जनआन्दोलन: राजतन्त्रको अन्त्य र गणतन्त्रको घोषणा सार्थक बनाउने शक्ति पनि यही आन्दोलनको संयोजन थियो।
संविधान निर्माण: २०७२ को संविधान लेखन तथा प्रमाणीकरणमा वाम शक्तिको महत्वपूर्ण नेतृत्व, स्थिरता र बहुमतले संविधान सफलतापूर्वक जारी गर्यो।
आज नेपालको राजनीति जति परिपक्व, संरचित र जनता–केन्द्रित देखिन्छ, त्यो कम्युनिस्ट पार्टीहरूको दीर्घकालीन योगदानको परिणाम हो।
२) खारिएका, अनुभवी र राजनीतिक रुपमा परिपक्व नेतृत्वको बलियो टिम
कम्युनिस्ट पार्टीहरूको अर्को ठोस शक्ति दशकौँ संघर्ष, भूमिगत जीवन, युद्ध र राजनीतिक प्रक्रियाबाट खारिएका नेताहरूको उपस्थिति हो। यी नेताहरू केवल भाषणबाज मात्र होइनन् ,कसैले भूमिगत संघर्ष नेतृत्व गरेका छन्,कसैले युद्धकालीन युद्ध–रणनीति बनाएका छन्,कसैले अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीति सम्हालेका छन्,कसैले संघीयता, संविधान, चुनावी प्रक्रिया, विकास योजनासम्म सिंगो देश चलाउने अनुभव सँगालेका छन्।यस्तो बहुआयामिक, अनुभवी र कार्यकुशल टिम अन्य कुनै राजनीतिक शक्तिसँग तुलनात्मक रूपमा कमै मात्र देखिन्छ।कम्युनिस्ट नेताहरूको यो विशेषता देश निर्माणमा अत्यन्त उपयोगी हुन्छ, किनकि देश बनाउने काम केवल भाषणले होइन—दृष्टि, अनुभव, त्याग, नीतिप्रणाली र जनसम्पर्कले चल्ने हो।
३) देशैभरि फैलिएको सबल संगठन, जनघनिष्ठ पहुँच
नेपालको भूगोल—पहाड, तराई, हिमाल—सबैतिर समान रूपले संगठन विस्तार गर्नसक्नु कुनै पनि पार्टीका लागि सामान्य कुरा होइन। तर कम्युनिस्ट पार्टीको संगठनात्मक क्षमता अत्यन्त बलियो, अनुशासित र जनसंगठित छ। वडादेखि महासागरजस्तो विस्तृत केन्द्रसम्म सशक्त संरचना,महिला, मजदुर, किसान, युवा, विद्यार्थी, पेशागत संगठनमार्फत जनतासँग दैनिक सम्पर्क।
गाउँ–बस्ती–टोलसम्म नियमित बैठक, भेला, जनचेतना कार्यक्रम,विपत्तिमा सक्रिय उपस्थिति—बाढी, भूकम्प, महामारी ,प्रत्येक प्रदेश र जिल्लामा स्थायी राजनीतिक प्रभाव। यही संगठनात्मक शक्ति देश निर्माणको मुख्य मन्त्र हो।
देश बनाउने भनेको योजना कागजमा लेख्नु मात्र होइन,जनतालाई सहभागी गराउनु,उनीहरूको समस्या बुझ्नु,स्थानीय संरचना बलियो बनाउनु,विकास कार्यक्रम कार्यान्वयन गर्नु। यी सबै काममा कम्युनिस्ट संगठन अत्यधिक सक्षम छ।
४) युवा पुस्ताको आकर्षण, ऊर्जाशीलता र क्रान्तिकारी सोच
आजको नेपाल युवामै आधारित देश हो। र नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीका प्रति युवा पुस्ताको आकर्षण अझै पनि बलियो छ।
युवाले कम्युनिस्ट पार्टीलाई किन रोज्छन्?
परिवर्तनको सपना,मौजुदा संरचनाप्रति असन्तुष्टि ,समानता, सामाजिक न्याय, अवसरमा पहुँच,राष्ट्रवाद, स्वाभिमान र गौरवको राजनीति ,संगठनमा बढ्ने, नेतृत्व गर्ने, देशका लागि काम गर्ने व्यापक ठाउँ,कम्युनिस्ट पार्टीले युवामा भरोसा राख्छ, जिम्मेवारी दिन्छ, र कुनै न कुनै तहमा युवा नेतृत्वलाई अगाडि धकेल्छ।
देश बनाउन ऊर्जा चाहिन्छ, साहस चाहिन्छ, दृष्टि चाहिन्छ—युवा पुस्ताको योगदान बिना विकास सम्भव नै हुँदैन।
र युवाले सबैभन्दा बढी आकर्षित हुने वैचारिक शक्ति हो—कम्युनिस्ट आन्दोलन।
५) बाह्य कूटनीतिक सम्बन्ध: अन्तर्राष्ट्रिय सन्तुलन र राष्ट्रिय हितको रक्षा
कम्युनिस्ट पार्टीहरूको अर्को बलियो पक्ष हो—सन्तुलित, व्यवहारिक र राष्ट्रिय स्वाधीनता–केन्द्रित कूटनीतिक सोच। नेपाल संवेदनशील भूराजनीतिक क्षेत्रमा अवस्थित देश हो—भारत, चीनजस्ता शक्तिशाली छिमेकीबीच। यस्तो अवस्थामा न भारत तिर झुक्ने,न चीनसँग मात्रै निर्भर रहने,न पश्चिमाको चासोबाट विचलित हुने। तटस्थ र राष्ट्रिय हित–केन्द्रित कूटनीतिक सोच अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ।
वाम–विचारधाराले प्रायः यही सन्तुलन कायम गर्छ। छिमेकीसँग मित्रता,सार्वभौमिकताको रक्षा,आर्थिक सहकार्य ,अवाञ्छित हस्तक्षेपको विरोध ।यस्तै कूटनीतिक संस्कारले नेपालको स्वाभिमान जोगाउँछ।आज विश्व राजनीति पनि बहुध्रुवीय बन्दैछ।
यस्तो अवस्थामा कम्युनिस्ट नेतृत्वको कूटनीति नेपालका लागि अधिक व्यवहारिक र राष्ट्रिय हितयुक्त हुन्छ।
अन्त्यमा , देश बनाउने सबै आधार नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीमै देखिने प्रशस्त देखिन्छ ।नेपाल बनाउने जिम्मा कसले लिन सक्छ?अध्ययन, अनुभव र यथार्थ विश्लेषणले एक मात्र उत्तर दिन्छ—नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी।किनकि:राजनीतिक इतिहास निर्माण गर्ने शक्ति यही हो,संघर्ष र त्यागका खारिएका नेताहरूको टिम यहीँ छ,देशैभरि पहुच, जनसंगठन, संरचना यहीँ छ,युवा पुस्ताको ऊर्जा, आशा र विश्वास यहीँ केन्द्रित छ।
न्यौपाने नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीका महाधिवेशन आयोजक सदस्य हुन् ।)